ผนวกพื้นที่ทับลานกว่า 86,000 ไร่ กับ 3 ประเด็นสำคัญอื่นๆ ที่ยังต้องจับตา หลังความพยายามแก้ปัญหาพื้นที่ทับซ้อน

 

• แม้การปรับแนวเขตจะไม่กระทบต่อสถานะมรดกโลก แต่หากยึดตามแนวเขตปี 2543 ก็อาจทำให้เกิดหย่อมป่า (fragmentation) และส่งผลกระทบต่อการเคลื่อนย้ายของสัตว์ป่า ซึ่งอาจจะทวีความรุนแรงของปัญหาความขัดแย้งระหว่างคนกับสัตว์ป่า จากการที่สัตว์ป่าออกนอกพื้นที่ได้ ต้องทบทวนการทำแนวกันชน หรือ buffer zone ในอนาคตด้วยหรือไม่ อย่างไร
• หากพื้นที่เหล่านี้ถูกเปลี่ยนสถานะไปเป็นอุทยานแห่งชาติ ชุมชนในพื้นที่ก็อาจจะต้องปรับเปลี่ยนวิถีชีวิตแบบดั้งเดิมไป ซึ่งอาจนำไปสู่ความขัดแย้งและเกิดปัญหาการทับซ้อนเรื่องที่ดินรอบใหม่ การนำพื้นที่ดังกล่าวผนวกเข้าไปเป็นอุทยานนั้น จะเป็นการสร้างปัญหาใหม่ที่ยังคงมีการทับซ้อนที่ดินเหมือนเดิมอยู่หรือไม่?
• การจัดสรรงบประมาณด้านสิ่งแวดล้อมนั้น จะต้องมีการกระจายทรัพยากรและกำลังคนไปดูแลพื้นที่ใหม่ที่เพิ่งผนวกเข้ามาด้วย หากงบประมาณในการดูแลพื้นที่ป่าและสวัสดิภาพของเจ้าหน้าที่พิทักษ์ป่าถูกจำกัดและไม่เพียงพอ อาจส่งผลต่อประสิทธิภาพในการทำงานและสภาพจิตใจในการปกป้องทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม

( 1 min read )

ยังคงเป็นประเด็นที่น่าติดตามอย่างต่อเนื่องสำหรับกระแส #Saveทับลาน แม้ว่าในปัจจุบัน นายสุชาติ ชมกลิ่น รัฐมนตรีว่าการกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม พร้อมด้วยอธิบดีกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช จะออกมากำหนดแนวทางการจัดการปัญหาที่ชัดเจนแล้ว โดยแบ่งกลุ่มผู้ครอบครองที่ดินออกเป็น 5 กลุ่ม ตามปมปัญหาและพื้นที่ พร้อมยืนยันจุดยืนว่าจะ ‘ไม่มีการนิรโทษกรรม’ และจะเร่งดำเนินการพิสูจน์สิทธิ์ตามกฎหมาย เพื่อแยกขอบเขตให้ชัดเจนและคืนความถูกต้องให้กับสิทธิชุมชนของประชาชนที่อยู่อาศัยมาก่อน

อีกทั้ง นายสุชาติ ยังย้ำเพิ่มเติมว่า กรณีของทับลานเป็นปัญหาที่ซับซ้อนและสะสมมายาวนาน จึงถือเป็นกรณี ‘เฉพาะพื้นที่’ และจะไม่มีการนำไปใช้เป็น ‘ทับลานโมเดล’ ในพื้นที่อนุรักษ์แห่งอื่นๆ ทั่วประเทศอย่างแน่นอน

อย่างไรก็ตาม อีกหนึ่งประเด็นสำคัญที่อาจจะต้องตั้งคำถามต่อไป อย่างแผนการผนวกพื้นที่เข้าเป็นอุทยานแห่งชาติทับลานเพิ่มเติมอีกกว่า 86,966.29 ไร่ ที่หลายคนอาจเข้าใจว่าพื้นที่ส่วนนี้เป็นพื้นที่ป่าสมบูรณ์ แต่ในความเป็นจริง พื้นที่ที่เตรียมผนวกเพิ่มนี้อาจจะกลายเป็นปัญหาที่ดินทับซ้อนแห่งใหม่ เพราะในปัจจุบันบางพื้นที่ยังคงมีสถานะเป็นชุมชน ป่าชุมชน และป่าสงวนซึ่งอยู่ภายใต้การดูแลรักษาของกรมป่าไม้

ด้วยเหตุนี้ จึงทำให้เกิดข้อกังวลถึงการจัดการในอนาคตว่า การนำพื้นที่ที่มีสถานะอื่นๆ ผนวกเข้าไปเป็นอุทยานแห่งชาตินั้น จะเป็นการสร้างปัญหาใหม่ที่ซับซ้อนกว่าเดิม แม้จะเป็นเพียงพื้นที่เล็กๆ เมื่อเทียบกับพื้นที่ทับลานก็ตาม Thairath Plus จึงได้รวบรวม 3 ประเด็นสำคัญที่อาจเป็นข้อกังวลและน่าจับตามองต่อไป

1. สภาพพื้นที่และการใช้ประโยชน์ของสัตว์ป่า

การประกาศผนวกพื้นที่เพิ่มกว่า 86,000 ไร่นั้น ไม่ได้มีแค่เรื่องของจำนวนพื้นที่ที่เพิ่มขึ้น แต่ยังต้องมองถึงคุณภาพของพื้นที่เหล่านั้นด้วย เพราะในความเป็นจริง พื้นที่บางส่วนอาจกลายพื้นที่เป็นป่าเสื่อมโทรม มีการตั้งถิ่นฐานชุมชน เส้นทางคมนาคม หรือเป็นพื้นที่ที่ถูกแปรเปลี่ยนสภาพจากป่าไปเป็นพื้นที่เกษตรกรรมมาแล้วอย่างยาวนาน

ทว่าแม้บางพื้นที่จะไม่ได้มีสภาพเป็นป่าตามคำนิยาม แต่ในเชิงระบบนิเวศ พื้นที่ดังกล่าวยังคงมีสัตว์ป่าเข้ามาใช้ประโยชน์อยู่ อาทิ ช้างป่า กวางป่า เก้ง กระทิง และยังเคยมีรายงานการพบเห็นเสือโคร่งในบริเวณที่จะผนวกเพิ่มนี้ด้วย ซึ่งเป็นข้อมูลที่ช่วยยืนยันว่า พื้นที่ที่เตรียมผนวกเพิ่มนั้นยังคงมีความสำคัญในฐานะถิ่นอาศัย แหล่งอาหาร และเส้นทางอพยพของสัตว์ป่า อย่างไรก็ตาม กรมอุทยานฯ ก็อาจจะต้องมีแนวทางในการจัดการและฟื้นฟู เพื่อให้เหมาะสมกับแนวทางการเป็นอุทยานแห่งชาติต่อไป

ในขณะที่ คณะกรรมการอุทยานแห่งชาติยืนยันว่า การปรับแนวเขตอุทยานแห่งชาติทับลาน จะไม่กระทบต่อสถานะมรดกโลกของกลุ่มป่าดงพญาเย็น-เขาใหญ่ แต่หากยึดตามแนวเขตปี 2543 ก็อาจทำให้เกิดหย่อมป่า (fragmentation) และส่งผลกระทบต่อการเคลื่อนย้ายของสัตว์ป่า ซึ่งอาจจะทวีความรุนแรงของปัญหาความขัดแย้งระหว่างคนกับสัตว์ป่า จากการที่สัตว์ป่าออกนอกพื้นที่ได้ และทำให้สูญเสียความอุดมสมบูรณ์ไปในอนาคต ซึ่งประเด็นนี้อาจทำให้กรมอุทยานฯ ต้องทบทวนการทำแนวกันชน หรือ buffer zone ในอนาคตด้วยหรือไม่ อย่างไร

2. พื้นที่ผนวกเพิ่ม เป็นการสร้างปัญหาใหม่ที่ทับซ้อนเหมือนเดิมหรือไม่?

ความซับซ้อนของการจัดการที่ดินในประเทศไทย คือการมีหน่วยงานและข้อกฎหมายที่ดูแลทับซ้อนกัน แม้ว่ากรณีทับลานจะเป็นการแก้ปัญหาที่ดินทับซ้อนขนาดใหญ่ในภาพรวม แต่พื้นที่ที่เตรียมผนวกเข้ามาบางส่วนกลับยังคงเป็นที่ตั้งของชุมชน และบางแห่งก็ยังมีสถานะเดิมเป็นป่าชุมชนหรือพื้นที่ป่าสงวนแห่งชาติภายใต้การดูแลของกรมป่าไม้ ซึ่งเปิดโอกาสให้ชาวบ้านเข้ามามีส่วนร่วมดูแลและใช้ประโยชน์จากป่าได้อย่างยั่งยืน

ทว่าหากพื้นที่เหล่านี้ถูกเปลี่ยนสถานะไปเป็นอุทยานแห่งชาติ ชุมชนในพื้นที่ก็อาจจะต้องปรับเปลี่ยนวิถีชีวิตแบบดั้งเดิมไป ซึ่งอาจนำไปสู่ความขัดแย้งและเกิดปัญหาการทับซ้อนเรื่องที่ดินรอบใหม่ ระหว่างการทำงานของเจ้าหน้าที่รัฐกับคนในพื้นที่โดยตรง และอาจทำให้เกิดคำถามตามมาว่า การนำพื้นที่ดังกล่าวผนวกเข้าไปเป็นอุทยานแห่งชาตินั้น จะเป็นการสร้างปัญหาใหม่ที่ยังคงมีการทับซ้อนที่ดินเหมือนเดิมอยู่หรือไม่?

3. การจัดสรรงบประมาณของรัฐที่ต้องมีความเหมาะสมกับสภาพพื้นที่

การขยายขอบเขตพื้นที่อุทยานแห่งชาติไม่ได้จบลงเพียงแค่การขีดเส้นใหม่บนแผนที่เท่านั้น แต่ยังตามมาด้วยแนวทางการบริหารจัดการในระยะยาว เพราะการดูแลรักษาพื้นที่ที่เพิ่มขึ้นมากว่า 86,000 ไร่ ให้มีประสิทธิภาพนั้น กรมอุทยานฯ อาจจะต้องมีการตั้งหน่วยพิทักษ์ป่าจุดใหม่เพิ่มขึ้น ซึ่งนั่นหมายถึงการต้องจัดสรรงบประมาณเพื่อจัดตั้ง ซื้ออุปกรณ์ ยานพาหนะ จ้างบุคลากรและเจ้าหน้าที่พิทักษ์ป่าเพิ่มเติม รวมไปถึงค่าใช้จ่ายสำหรับการลาดตระเวนเชิงคุณภาพ (Smart Patrol) ให้มีความเหมาะสมด้วย

การจัดสรรงบประมาณด้านสิ่งแวดล้อมนั้น จะต้องมีการกระจายทรัพยากรและกำลังคนไปดูแลพื้นที่ใหม่ที่เพิ่งผนวกเข้ามาด้วย หากงบประมาณในการดูแลพื้นที่ป่าและสวัสดิภาพของเจ้าหน้าที่พิทักษ์ป่าถูกจำกัดและไม่เพียงพอ ซึ่งอาจส่งผลต่อประสิทธิภาพในการทำงานและสภาพจิตใจในการปกป้องทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ท้ายที่สุดแล้ว อาจส่งผลกระทบต่อการดูแลและปกป้องผืนป่าทับลานในภาพรวมได้

แม้ว่าการแก้ปัญหาพื้นที่ทับซ้อนของอุทยานแห่งชาติทับลาน จะมีแนวทางในการจัดการที่ชัดเจนแล้ว แต่การรักษาสมดุลระหว่างการอนุรักษ์ผืนป่า สิทธิชุมชน สิทธิมนุษยชน และการบริหารจัดการงบประมาณของรัฐ ก็ยังคงเป็นโจทย์ใหญ่ที่สำคัญ ซึ่งทุกภาคส่วนต้องร่วมกันติดตามแนวทางการทำงานของภาครัฐต่อไป เพราะเรื่องนี้ไม่ได้จำกัดอยู่เพียงแค่ปัญหาในพื้นที่ทับลานเท่านั้น แต่ยังรวมไปถึงพื้นที่คุ้มครองและพื้นที่อนุรักษ์แห่งอื่นๆ ในประเทศไทยด้วย